Қазақстанда кикшеринг электросамокаттарына жаңа талаптар енгізіледі: мемлекеттік нөмір, есепке алу және тротуарға тыйым
Қазақстанда электросамокаттарды жалға беру сервистеріне қатысты жаңа ережелер енгізіледі. Енді әрбір самокатқа мемлекеттік нөмір берілуі тиіс, ал тиісті талаптарды Ішкі істер министрлігі бекітті.
**Операторлар үшін міндетті есепке алу**
Электросамокаттарды жалға беретін компаниялар техниканы егжей-тегжейлі есепке алуға міндеттеледі. Есепке алу деректеріне:
- құрылғының маркасы, моделі және шығарылған жылы;
- сериялық нөмірі;
- пайдалануға енгізу және пайдаланудан шығару күні;
- техникалық қызмет көрсету, жөндеу туралы мәліметтер;
- берілген тіркеу нөмірі
кіруі керек.
**Нөмірді орналастыру және формат талаптары**
Нөмірлік белгі бірнеше жерге қойылуы қажет:
- корпустың артқы бөлігінде, дөңгелектің үстінде;
- руль тірегінің сол және оң жағында.
Тіркеу белгісінде латын әріптері қолданылуы тиіс, ал цифрлар саны бестен аспайды. Мұндай нөмірлерді өзгертуге немесе басқа самокаттарға қайтадан беруге тыйым салынады. Сондай-ақ басқа оператордың нөмірін қолдануға болмайды.
Компания-оператор жұмысын бастар алдында басқа кикшеринг сервистеріне жазбаша хабарлама жіберіп, заңды тұлғаның атауын және нөмірлеу үшін таңдаған латын әрпін көрсетуі тиіс.
Егер самокат пайдаланудан шығарылса, оған бекітілген нөмір оператор базасында сақталады және басқа техникаға берілмейді. Белгі бүлінген немесе жоғалған жағдайда оны дәл сондай үлгімен ауыстыруға рұқсат етіледі.
**Заңнамалық өзгерістер және толық күшіне енуі**
Бұған дейін электросамокаттарды пайдалану ережелеріне өзгерістер талқыланған. Өткен қыс ішінде ІІМ ұсыныстарды пысықтап, қатаң талаптар әзірлеген.
Сонымен қатар Мәжіліс құқық бұзушылықтардың профилактикасы туралы заңнамаға түзетулерді екінші оқылымда мақұлдады. Құжатта жалға берілетін электросамокаттар тіркеу нөмірі мен азаматтық-құқықтық жауапкершілікті міндетті сақтандыруды талап ететін көлік құралдарының тізіміне енгізілген.
Алматы полиция департаменті жаңа нормалардың қалай қолданылатынын және олардың толық күшіне қашан енетінін нақтылаған.
Электросамокат жалға беру сервистеріне қосымша талаптар
Жаздың ортасынан бастап кикшеринг сервистерінің иелері самокаттардың белгіленген талаптарға сәйкестігін қамтамасыз етуі тиіс. Операторлардың негізгі міндеттері:
- техниканың техникалық жай-күйін бақылау, тұрақты қызмет көрсету жүргізу және ақаулы самокаттарды пайдаланудан шығару;
- жалға беру басталғанға дейін пайдаланушының жеке басын және оның қолданыстағы жүргізуші куәлігінің бар-жоғын тексеру;
- клиенттерді айыппұлдар мен ықтимал жауапкершілік туралы хабардар ету;
- техниканы цифрлық бақылауды қамтамасыз ету: самокаттар жылдамдықты тіркеуі, орналасқан жері туралы деректерді жіберуі, шектеулі аймақтарда жылдамдықты автоматты түрде төмендетуі және уәкілетті органдарға ақпарат беруі;
- дұрыс тұраққа қоюды қадағалау, құрылғылардың жаяу жүргіншілер мен көлік қозғалысына кедергі келтірмеуін қамтамасыз ету;
- әрбір самокатқа міндетті азаматтық жауапкершілікті сақтандыруды (ОСГПО) рәсімдеу. Жолдың жүру бөлігінде қозғалыс тек сақтандыру мен тіркеу болған жағдайда ғана рұқсат етіледі. Апат болған жағдайда сақтандыру компаниясы зардап шеккендерге келтірілген зиянды өтейді.
Тротуармен жүруге тыйым
Елеулі өзгерістер тротуармен қозғалысқа да қатысты болады.
Қазіргі уақытта 2023 жылғы 30 маусымдағы ІІМ-нің № 534 бұйрығымен бекітілген жол қозғалысы ережелері самокаттарға:
- веложолдармен және веложолақтармен;
- олар болмаған жағдайда — жолдың оң жақ шетімен немесе автобус жолағымен (тек 18 жастан бастап және кез келген санаттағы жүргізуші куәлігі болғанда);
- жол жиегімен;
- тротуармен 6 км/сағ дейінгі жылдамдықпен, бұл жаяу жүргіншілерге қауіп төндірмеген жағдайда
жүруге рұқсат береді.
Жаңа редакцияда соңғы тармақты алып тастау жоспарланған. 1 шілдеден бастап электросамокаттардың тротуарлар мен жаяу жүргінші жолдарымен жүруіне тыйым салынады.
Ерекшелік тек бірлескен қозғалыс аймақтары бар арнайы белгіленген жаяу жүргінші көшелеріне жасалады. Онда жылдамдық 6 км/сағ деңгейінде шектеледі, ал басымдық жаяу жүргіншілерде қалады.
Бұл ретте велосипедтер мен қуаты төмен электр көлік құралдары тротуармен жүру құқығын сақтайды.
Қай жерде жүруге болады
Жаңа ережелер күшіне енгеннен кейін электросамокаттарға:
- веложолдармен және веложолақтармен;
- олар болмаған жағдайда — жүру бөлігінің оң жақ шетімен бір қатарда;
- жол жиегімен
қозғалысқа рұқсат етіледі.
Қараңғы уақытта самокаттар жарық құралдарымен жабдықталуы тиіс.
Толық тыйым салынбайды
Алматы полиция департаменті электросамокаттарды пайдалануға толық тыйым салу қарастырылмайтынын атап өтті. Талаптардың күшеюі жол-көлік оқиғалары санының өсуімен байланысты.
Ведомство дерегінше, 2025 жылы қалада электросамокаттардың қатысуымен 386 жол-көлік оқиғасы болған. Нәтижесінде 400-ден астам адам зардап шегіп, бір адам қаза тапқан. Сондай-ақ 24 мыңнан астам әкімшілік хаттама толтырылған, ал 10 мыңнан астам самокат мамандандырылған тұрақтарға жіберілген. Бұл көрсеткіштер бақылауды күшейтуге негіз болған.
«Электросамокаттар іс жүзінде көлік ағынының бір бөлігіне айналды, және олар үшін ережелер жол қозғалысының басқа қатысушылары сияқты түсінікті әрі міндетті болуы керек», — деді Алматы полиция департаментінің бастығы, генерал-майор Айдын Кабдулдинов.
Ережелерді сақтау мәселелері
Жиі кездесетін бұзушылықтардың қатарында: тротуарда жылдамдықты асыру, жаяу жүргіншілердің жанында қауіпті маневр жасау, бір самокатқа бірнеше адамның мінуі, кәмелетке толмағандардың басқаруы, сондай-ақ жаяу жүргінші өткелдерінен түсіп өтпей кесіп өту бар.
Сондай-ақ электросамокаттарға қатысты құқық бұзушылықтардың профилактикасы туралы заңды Сенат депутаттары қарап, мақұлдаған. Көлік құралы ретінде ресми танудан, тіркеу нөмірін орнатудан және жүргізушінің кәмелетке толуы талабынан бөлек, жаңа ережелер енгізілді: басқару үшін сақтандыру міндетті, ал жүру бөлігінде қозғалу үшін жүргізуші куәлігі міндетті.
