Маман: Алматы тұрғындарының 15–40 пайызы аллергиялық ауруларға тап болуы мүмкін, көктемде аллергиялық ринит жиілейді
Алматыда тұрғындардың **40 пайызына дейін** маусымдық аллергияға тап болуы мүмкін, ол көктемде ағаштар мен шөптердің гүлдеуіне байланысты асқынады. Көп адам оның белгілерін кәдімгі суық тиюмен шатастырып, антибиотиктерді өз бетінше қабылдай бастайды. Аллерголог-иммунолог, жоғары санатты маман **Таир Нурпеисов** аллергиялық ринитті қалай тануға болатынын және оның **ЖРВИ-ден** айырмашылығын түсіндірді.
Неліктен көктемде аллергия асқынады
Алматы дәстүрлі түрде елдегі ең «аллергиясы көп» қалалардың бірі саналады. Маманның айтуынша, әртүрлі зерттеулердің ориентирлік деректеріне сүйенсек, аллергиялық аурулар **тұрғындардың 15–40 пайызында** кездеседі. Көбіне балалар мен жастар зардап шегеді, бірақ аллергия егде жаста да дамуы мүмкін.
Таир Нурпеисовтің сөзінше, көктемде негізгі мәселе — **аллергиялық ринит**. Бұл кезеңде ағаштар мен шалғын шөптері гүлдеп, ауаға тозаңды белсенді түрде бөледі.
**Анықтама:** *Аллергиялық ринит* — әртүрлі заттарға (аллергендерге) аллергиялық реакция салдарынан мұрынның шырышты қабығының қабынуы. Оны көбіне өсімдік тозаңы, үй шаңы, жануар жүні немесе зең қоздырады.
Маманның айтуынша, тозаң тыныс алатын ауаға араласып, осы аллергендерге сезімтал адамдарда реакция туғызады. Ол өткен жылы көптеген науқаста асқыну **Наурыз кезінде — наурыздың жиырмасыншы күндері** басталғанын атап өтті.
Аллергияны ЖРВИ-ден қалай ажыратуға болады
Нурпеисов аллергиялық ринитті жиі кәдімгі суық тиюмен шатастыратынын айтады. Дегенмен оның өзіне тән белгілері бар.
Негізгі симптомдар:
- мұрынның бітелуі және мұрыннан су ағу;
- көздің қатты қышуы;
- түшкіру, әсіресе таңертең;
- тамақтың жыбырлауы;
- жөтел;
- ауа жетіспеушілігін сезіну;
- кейде қарлығу немесе дауыстың жоғалуы.
Эксперттің айтуынша, соңғы жылдары аллергиялық аурулар жиілігі бойынша **ЖРВИ-ден де озып кеткен**.
Егер адам аллергия ма, әлде вирустық инфекция ма деп күмәнданса, дәрігер маманға қаралуға және ең басынан **заманауи антигистаминдік препараттарды** қабылдауға кеңес береді — олар симптомдарды жеңілдетуге көмектеседі.
Сонымен бірге ол мұрынға арналған **тамыр тарылтатын тамшыларды** қолдануда сақ болуға шақырады.
«Мұндай препараттарды мұрынмен тыныс алуды қалпына келтіру үшін бірнеше күн ғана қолдануға болады. Ал ұзақ қабылдау ауыр жанама әсерлерге әкелуі мүмкін. Мен ешкімге өзін-өзі емдеуді ұсынбаймын», — деп ескертті дәрігер.
Өзін-өзі емдеу жанама әсерлерге, дәрілік аллергияға және ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін. Олардың қатарында:
- есекжем;
- Квинке ісінуі;
- анафилактикалық шок.
Нурпеисовтің айтуынша, пандемиядан кейін Алматыда мұндай жағдайлар саны айтарлықтай артқан.
Қашан міндетті түрде дәрігерге қаралу керек
Егер үйреншікті препараттар көмектеспесе немесе аллергиялық ринит белгілері алғаш рет пайда болса, маман аллергологқа жүгінуге кеңес береді.
Диагностика үшін базалық талдаулар тағайындалуы мүмкін:
- қандағы жалпы иммуноглобулин E;
- риноцитограмма (мұрыннан жағынды);
- жалпы қан талдауы.
Аллергиялық риниттің ең ауыр асқынуларының бірі — **бронхиалды астманың** дамуы. Әсіресе балаларда қауіп жоғары.
Эксперттің айтуынша, соңғы жылдары бұл ауру «жасарып» барады: бұрын аллергиялық ринит көбіне **5–7 жастағы** мектеп оқушыларында басталса, қазір оны **2–3 жастағы** балалардан да анықтайды.
Сонымен қатар жөтел, сырыл, шулы тыныс алу немесе ауа жетіспеушілігі әрдайым бронхит не пневмонияны білдірмейді — кейде бұл аллергияның көрінісі болуы мүмкін.
Нурпеисов кейде аллергиялық реакциялар қауіпті инфекциясыз-ақ **дене қызуының көтерілуімен** қатар жүруі мүмкін екенін айтты. Осыған байланысты көп адам дәрігермен келіспей-ақ антибиотиктер курсын бастап кетеді, бұл қазіргі протоколдар мен халықаралық ұсынымдарға қайшы.
Ол сондай-ақ қызу түсіретін дәрілер әрдайым қажет емес екенін атап өтті: егер баланың температурасы **38,5 градусқа** жетпесе, оны әдетте түсіру ұсынылмайды, өйткені бұл иммундық жүйенің инфекцияға табиғи реакциясы саналады.
Қабынуға қарсы дәрілерді ерте қолдану ағзаның аурумен күресуіне кедергі келтіруі мүмкін.
Халықаралық ұсынымдарға сәйкес, антибиотиктер тек елеулі көрсеткіштер болғанда — мысалы, бірнеше күн сақталатын жоғары температура, айқын интоксикация немесе іріңді қабыну белгілері (оның ішінде мұрын қуыстары, бадамша бездер немесе өкпенің зақымдануы) кезінде ғана тағайындалады. Мұндай препараттарды тағайындау туралы шешімді дәрігер қабылдауы тиіс.
Алматы қалалық Республикалық электрондық денсаулық сақтау орталығы филиалының деректеріне сәйкес, «**аллергиялық компоненті бар астма**» диагнозымен есепте тұрғандар саны:
- 2020 жылы — **4458** пациент;
- 2021 жылы — **4961** пациент;
- 2022 жылы — **5765** пациент;
- 2023 жылы — **6373** пациент;
- 2024 жылы — **6820** пациент;
- 2025 жылдың 10 айында — **7378** пациент.
Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, Қазақстанда да, бүкіл әлемдегідей, аллергиялық аурулардың таралуы халықтың шамамен **35 пайызы**, бұл **шамамен 5,5 миллион қазақстандық**.
