Қазақстанда 14 наурыз — тыныштық күні: референдум қарсаңында үгіт-насихат пен сауалнама жариялауға қойылған тыйымдар түсіндірілді
Орталық референдум комиссиясының мүшесі Ляззат Суйндык 14 наурыздағы тыныштық күні және 15 наурызда өтетін конституциялық реформа бойынша референдум кезінде қандай әрекеттерге тыйым салынатынын түсіндірді.
Не болды 14 наурызда Қазақстанда тыныштық күні басталады. Бұл күні кез келген үгіт-насихатқа (адамдарды белгілі бір тарапты таңдауға белсенді түрде шақыру және иландыру) тыйым салынады. 15 наурызда елде референдум өтеді.
Ляззат Суйндыктың айтуынша, үгіт-насихат кезеңі бүгін 00:00-де аяқталады.
«Бұл 14 наурызда және 15 наурыздағы дауыс беру күні кез келген үгіт-насихатқа тыйым салынады деген сөз. Дауыс беру орындарынан тыс жерлерде бұрын ілінген баспа үгіт материалдары мен плакаттар бұрынғы орындарында қала алады», – деді Суйндык.
Үгіт-насихатқа тыйымды бұзғаны үшін жауапкершілік Тыйымды бұзғаны үшін жауапкершілік Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 120-бабы 2-тармағына сәйкес қарастырылған — «Тыйым салынған кезеңде сайлауалды үгіт жүргізу».
Айыппұл мөлшері:
- жеке тұлғалар үшін — 15 АЕК (2026 жылы 55 380 теңге);
- шағын бизнес субъектілері және коммерциялық емес ұйымдар үшін — 20 АЕК (73 840 теңге);
- орта бизнес субъектілері үшін — 25 АЕК (92 300 теңге);
- ірі бизнес үшін — 35 АЕК (129 220 теңге).
Қоғамдық пікір сауалнамалары Орталық референдум комиссиясы дауыс беру күні қоғамдық пікір сауалнамаларының нәтижелерін жариялауға шектеулер бар екенін еске салды. Ляззат Суйндыктың сөзінше, референдум нәтижесіне қатысты болжамдарды немесе социологиялық зерттеулер деректерін жариялауға тыйым салынады.
Ерекшелік тек экзитполдарға қатысты — учаскеден шыққан сайлаушылар арасында жүргізілетін сауалнама. Мұндай сауалнаманы тек Орталық референдум комиссиясын алдын ала хабардар еткен заңды тұлғалар ғана жүргізе алады. Мұндай ұйымдардың тізімі комиссияның сайтында жарияланған.
Бұл талаптарды бұзғаны үшін де әкімшілік жауапкершілік көзделген.
Контекст 11 ақпанда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Конституция бойынша республикалық референдум өткізу туралы жарлыққа қол қойды.
Референдумдағы дауыс беру 15 наурызда 07:00-ден 20:00-ге дейін өтеді, егер азаматтарға ыңғайлы болу үшін нақты аумақтық комиссиялар өзге уақыт белгілемесе.
Бюллетеньде бір ғана сұрақ болады:
«Бұқаралық ақпарат құралдарында 2026 жылғы 12 ақпанда жарияланған Қазақстан Республикасы Конституциясының жаңа жобасын қабылдайсыз ба?»
Жалпы түзетулер елдің негізгі заңы мәтінінің 84 пайызына қатысты. Бөлімдер немесе баптар бойынша бөлек дауыс беру болмайды: азаматтар құжатты толықтай ғана қолдай алады немесе толықтай қабылдамай тастай алады.
Бұған дейін референдум өткізуге жұмсалатын шығын шамамен 20,8 миллиард теңге екені хабарланған.
