Тоқаев Таяу Шығыстағы жағдайға қатысты Қазақстанның ұстанымын түсіндірді
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Таяу Шығыстағы жағдайға қатысты қойылған сұраққа жауап берді.
Мемлекет басшысынан Қазақстанның ресми ұстанымы туралы сұралды. Сұрақта Қазақстанның халықаралық қақтығыстарды дипломатиялық жолмен реттеуді дәстүрлі түрде қолдайтыны, сондай-ақ Тоқаевтың Парсы шығанағындағы араб елдерінің басшыларымен телефон арқылы сөйлесіп, ынтымақтастық білдіргені, бірақ Иран президентімен сөйлеспегені айтылып, бұл Қазақстанның дәстүрлі бейтарап позициясынан ауытқып, араб елдерінің жағына шыққанын білдіре ме деген мәселе көтерілді.
Тоқаев Қазақстанның әрдайым бейбітсүйгіштігімен және қақтығыстарды бейбіт, дипломатиялық тәсілдермен шешуге ұмтылуымен танылғанын атап өтті. Президенттің айтуынша, бұл ұстаным өзгеріссіз қалды.
Президент Парсы шығанағындағы араб елдерінің басшыларымен телефон арқылы сөйлесулер болғанын және Қазақстанның бұл елдермен ынтымақтастық білдіргенін растады. Иран президенті Масуд Пезешкианға қатысты Тоқаев оның жуырда Қазақстанға ресми сапармен келгенін және жақсы әсер қалдырғанын айтты. Тоқаев Пезешкианның зайырлы көзқарастағы адам екенін, кардиохирург екенін атап өтіп, Иранның Парсы шығанағындағы араб елдеріне шабуыл жасамайтыны туралы мәлімдемесін құптағанын жеткізді. Сондай-ақ Пезешкиан бұл мәселеге байланысты Иран атынан кешірім де білдіргенін айтты.
Алайда, Тоқаевтың сөзінше, кейін бұл мәлімдемелер «дезавуирленіп», іс жүзінде күшін жойған. Президент Иранның Парсы шығанағындағы араб елдеріне шабуыл жасағанын және шабуылдарын жалғастырып жатқанын айтып, бұл Иран президентінің толық билікке ие еместігін көрсететінін мәлімдеді.
Мемлекет басшысы қазіргі жағдайды Ирандағы билік құрылымының ерекшеліктерімен байланыстырды. Оның айтуынша, бір жағынан негізгі бағыттарды айқындап, шешім қабылдайтын діни билік бар, екінші жағынан формалды түрде мемлекет басшысы саналатын президент бар, бірақ ол шын мәнінде шешуші тұлға емес.
Тоқаев екіұдай билік жүйесі ешбір елде, соның ішінде Қазақстанда да болмауы тиіс екенін айтты. Ол Қазақстанның мұндай жүйені өз уақытында көтере алмағанын, оның төрт жыл бұрын елдегі тұрақтылыққа іс жүзінде нұқсан келтіргенін атап өтіп, мұны көптеген елдер үшін, соның ішінде Қазақстан үшін де үлкен сабақ деп бағалады.
Сонымен бірге Президент иран халқына Қазақстанда үлкен ықылас бар екенін, оның мәдениеті мен өзіндік тарихына тұрақты құрмет көрсетілетінін айтты. Ол Қазақстанның өз ұстанымынан ешқандай ауытқу жоқ екенін және елдің бейбітсүйгіш мемлекет болып қала беретінін атап өтті.
Мәтінде келтірілген мәліметке сәйкес, 28 ақпанда АҚШ Иранға қарсы ауқымды әскери операция бастаған. Бұған жауап ретінде Иран Израильге және Бахрейн, БАӘ, Катар мен Кувейттегі америкалық базаларға соққы жасаған. Израиль Иранға «превентивті шабуыл» жасаған.
Қақтығыс басталғаннан кейін Қасым-Жомарт Тоқаев БАӘ, Сауд Арабиясы, Катар, Бахрейн, Иордания және Кувейт басшыларына ресми жолдаулар жіберген. Құжаттарда Астана достас араб мемлекеттерінің егемендігі мен қауіпсіздігіне қарсы бағытталған әскери әрекеттерді айыптауды ресми түрде тіркеген.
Шұғыл телефон келіссөздері барысында бейбіт халық пен инфрақұрылымды қорғау мәселесіне ерекше назар аударылған.
Кейін Иран президенті Масуд Пезешкиан егер соққылар олардың аумағынан жасалмаса, Иран көрші елдерге шабуыл жасамайтынын мәлімдеген. Тоқаев бұл шешімді құптап, оны Таяу Шығыстағы шиеленісті бәсеңдетуге бағытталған маңызды шара деп атаған.
Алайда кейін Иран соққыларын жалғастырған.
10 наурызда Тоқаев Иран аумағынан Біріккен Араб Әмірліктеріне жасалған зымыран атқылаулар мен ұшқышсыз аппараттар шабуылдарын айыптады. Мәтінде бұл шабуылдар салдарынан халық арасында көптеген құрбан болғаны және азаматтық инфрақұрылымның бүлінгені айтылған.
