«Халық үні» бақылаушылары Конституция жобасы бойынша референдум мониторингінің қорытындысын жариялады
Тәуелсіз бақылаушылардың «Халық үні» тобы Қазақстандағы жаңа Конституция жобасы бойынша республикалық референдумға жүргізілген мониторингтің қорытындысын баспасөз мәслихатында таныстырды. Іс-шараға саясаттанушылар Нұрболат Нышанбай, Нұргелді Әбдіғаниұлы, Дос Көшім, сондай-ақ қоғам қайраткері Бекнұр Кисиков қатысты.
Кисиковтің айтуынша, ол тәуелсіз бақылаушыларды оқытып, өзі де дауыс беру барысын бақылаған. Оның мәліметінше, Алматыда референдум кезінде елеулі заңбұзушылықтар тіркелмеген, бірақ даулы жағдайлар болған. Ең жиі талқыланған мәселелер учаскелердегі онлайн-трансляциялар және бюллетеньдерді әлеуметтік желіде жариялау төңірегінде туындаған. Бұл әрекеттер заң бойынша үгіт-насихат ретінде бағаланатыны айтылды.
Кисиков жаңа үрдістерге тоқталып, кейбір блогерлер мен әлеуметтік желі қолданушыларының учаскеде өз ұстанымын білдіруге тырысатынын атап өтті. Оның сөзінше, адамдардың бюллетеньді суретке түсіріп, интернетке жариялаған жағдайлары кездескен, ал бұл тыйым салынған. Сондай-ақ онлайн-трансляцияға қатысты даулар да болған: заңда бұл нақты көрсетілмегенімен, мұндай әрекеттер дауыс беру құпиясына кедергі келтіруі мүмкін деген нормалар бар.
Ол бақылаушылардың Алматыда бюллетень тастау және өзге де ауыр заңбұзушылықтарды тіркемегенін айтты. Сонымен бірге, сайлау ұйымдастыру деңгейі уақыт өте келе кәсібиленіп келе жатқанын жеткізді.
Кисиковтің айтуынша, алдыңғы науқандармен салыстырғанда ұйымдастыру деңгейі артқан: учаскелерде ақпараттық стендтер, байланыс деректері, сызбалар, жәшіктердің орналасуы стандартқа сай рәсімделген. Оның сөзінше, дауыс беру жалпы алғанда тыныш өткен.
Қоғам қайраткері референдумды бақылауға Қазақстан бойынша «Халық үні» қоғамдық бірлестігінен оқытудан өткен еріктілер қатысқанын атап өтті.
Оның мәліметінше, коалиция мен бақылаушылар бастамасы аясында ел бойынша шамамен екі мың адам қатысқан. Олар ақы үшін емес, ел өміріндегі маңызды кезеңге қатысу ниетімен келген жастар екені айтылды. Еріктілерге тренингтер өткізіліп, бақылау ережелері мен құқықтық нормалар түсіндірілген, нәтижесінде олар жоғары дайындық пен кәсібилік көрсеткен.
Кисиков өңірлердегі сайлаушылар белсенділігінің айырмашылығына да тоқталды. Алдын ала деректер бойынша, кейбір облыстарда қатысу деңгейі 87–90 пайызға жеткен, ал Алматыда шамамен 33 пайыз сайлаушы дауыс берген.
Ол 33 пайыз көрсеткіші аз болып көрінуі мүмкін екенін, бірақ ірі қала контекстін ескеру маңызды екенін айтты: мегаполисте адамдар мобильдірек және саяси үдерістерге көзқарасы өзгеше болуы ықтимал. Сондықтан бұл көрсеткіш Алматы үшін де мәнді болуы мүмкін екенін түсіндірді.
Өз кезегінде саясаттанушы Нұрболат Нышанбай тәуелсіз бақылаушылар тобын құру бастамасы жаңа Конституция жобасының алғашқы нұсқасы жарияланғаннан кейін бірден пайда болғанын айтты. Идеяны қоғам қайраткерлері мен азаматтық қоғам сарапшылары қолдаған. Дайындық жұмыстары шамамен бір ай жүргізіліп, еріктілер іріктеліп, оқытылған.
Референдум күні «Халық үні» тобының шамамен 2 мың бақылаушысы Қазақстанның 11 қаласындағы учаскелерде жұмыс істеген. Олардың қатарында Алматы, Тараз, Түркістан, Орал, Қонаев және Талдықорған аталды. Бақылаушылар учаскелер ашылған сәттен бастап дауыс беру аяқталғанға дейін болып, рәсімдердің сақталуын қадағалап, туындаған жағдайларды тіркеген.
Нышанбайдың айтуынша, жалпы алғанда «Халық үні» тобының қорытындылары Референдумның Орталық комиссиясы жариялаған ресми ақпаратпен сәйкес келеді.
Баспасөз мәслихатына қатысушылар сондай-ақ елдің ең ірі қалалары — Астана, Алматы және Шымкентте тәуелсіз бақылаушылардың учаскелерде болуы қоғамдық бақылаудың маңызды элементіне айналғанын айтты. Олардың пікірінше, бұл дауыс беру рәсімінің ашықтығын қамтамасыз етіп, азаматтардың саяси үдерістерге деген сенімін арттыруға ықпал еткен.
Бұған дейін Референдумның Орталық комиссиясында (ЦКР) дауыс берудің алдын ала қорытындылары жарияланған. Айтылған ақпаратқа сәйкес, жаңа Конституцияны қабылдауды 7 954 667 азамат қолдаған, бұл дауыс бергендердің 87,15 пайызы.
