Астанадағы алғашқы әйелдер жол-патруль взводы: Шынар Оралбаеваның қызмет жолы
Астанада көшелерді патрульдеп жүрген немесе жол қозғалысы ережесін бұзғандарды қуып жүрген әйел полицейлерді көргендер көбіне елорданың нөлінші жылдардың басындағы кезеңін еске алады. Дәл сол уақытта қаладағы жол полициясы құрамында алғашқы **әйелдер взводы** құрылған. Осы бөлімшенің қызметі туралы Шынар Оралбаева — патрульдік көлікті басқарған алғашқы әйел-полицей — өз естеліктерімен бөлісті.
1999 жылғы бастама және қатаң іріктеу Шынар Оралбаеваның айтуынша, **1999 жылы** Астана билігі жол полициясында әйелдер взводын құруды ұсынған. Оның сөзінше, мұндай идея елорданың алғашқы әкімі АҚШ-қа сапардан кейін, онда ұқсас бөлімшелер жұмыс істейтінін көрген соң туған.
Оралбаеваның естелігінше, Астана енді ғана салынып жатқан кезеңде әйелдер взводын құру туралы шешім қабылданған. Бастапқыда қыздар қала орталығын реттеуші ретінде «көріктендіреді» деген әңгіме болған. Іріктеуге **шамамен 100 қыз** қатысып, нәтижесінде **28 қыз** таңдалған.
Медицинадан патруль қызметіне Патрульдік полицияға келмес бұрын Шынар Оралбаева **медицина саласында шамамен 15 жыл** жұмыс істеген. Әйелдер взводына қабылдау жүріп жатқанын оған анасы айтып, бағын сынап көруді ұсынған.
Оралбаеваның айтуынша, ол поликлиникада жұмыс істей жүріп, кешкі уақытта көлік жүргізуді үйреніп, бірнеше айдан кейін жүргізуші куәлігін алған. Кейін патрульдік полиция қызметіне қажетті емтихандарды тапсырып, іріктеуден өткен соң қыздар **бастапқы дайындық мектебіне** жіберілген.
Шынар Оралбаева. Фото из личного архива героини
Оралбаеваның сөзінше, олар **үш ай** оқып, ол **кіші сержант** атағын алып, жол полициясының инспекторы болған.
2001 жылдан бастап патруль және алғашқы оқиғалар Ол кезеңде Қазақстанда қоғамдық тәртіп пен жол қауіпсіздігін біріктіретін қазіргі форматтағы Әкімшілік полиция комитеті болмаған. Әйелдер Астананың ішкі істер департаменті жанындағы жол полициясы басқармасында (қазіргі — полиция департаменті) қызмет атқарған.
Шынар Оралбаеваның айтуынша, олар жеке батальонда, үшінші взвод құрамында жұмыс істеген. **2001 жылы** 8 Наурызда генерал оған көліктің кілтін табыстаған, содан кейін ол **2001 жылдан бастап** патрульге шыққан. Негізгі бекеттерінің бірі — **Сейфуллина — Бейбiтшiлiк** қиылысы болған, сондай-ақ қала бойынша да қозғалған.
Шынар Шерханова (мәтінде осы есіммен де аталады) Астана көшелерін **шамамен жеті жыл** патрульдегенін айтады. Оның естелігінше, алғашқы патрульге шыққан кезде жүргізушілер назарын әйел полицейлерге аударып, жолдан алаңдап, апаттар да болған. Кейбір жүргізушілер танысу үшін әдейі ереже бұзған жағдайлар да кездескен. Оның айтуынша, тіпті тоқтатылған құқық бұзушыларға тұрмысқа шыққан әйел полицейлер де болған.
Қауіп-қатер, қудалау және қатаң тәртіп Шынар Оралбаеваның айтуынша, патрульдік қызмет әрдайым қауіппен байланысты: жол-көлік оқиғалары, қудалау, агрессивті құқық бұзушылар. Әйел полицейлер ерлермен бірдей — кез келген ауа райында, демалыс және мереке күндері де қызмет атқарған.
Ол кейде қараңғы, жарығы нашар жеке секторда күдікті көлікті қудалап, жүргізуші көлігін тастап қашқан кезде артынан кіріп кеткенін, тіпті адамдарды «притоннан» шығарып алғанын айтады. Зейнетке шыққаннан кейін ғана сол сәттердегі қауіп туралы көбірек ойланғанын жеткізеді.
Шынар Оралбаева. Фото из личного архива
Оралбаеваның сөзінше, жүргізушілер әйел патрульдердің қатаң екенін және ерлерден кем түспейтінін түсінген соң, олардан «айналып өтетін» болған. Ол өз тәжірибесінде 15–16 жастағы, жүргізуші куәлігі жоқ жасөспірімдерді де тоқтатқанын айтады. Оның айтуынша, ол кейде көліктің дабыл шамдарын қоспай, құқық бұзушыларға білдірмей жақындап, **Volkswagen Polo** көлігімен маневр жасап қуып жеткен.
Сондай-ақ ол өзін «жоғары лауазымды адамдарға туыстығын» алға тартқан «беделді» жүргізушілерді де жиі тоқтатқанын, көліктерін айып тұрағына жібергенін айтады. Кей жағдайларда тоқтатылған көлікке «қорғаушы» ретінде бірнеше джиптің келетінін де еске алады.
Оралбаеваның айтуынша, оған мас жүргізушілерді де тоқтатуға тура келген. Кейбірі көлікті айып тұрағына қою үшін оның рөлге отыруына мүмкіндік бермеген, мұндайда ол жолаушы орындығына отырып, өмірін қатерге тіккенін айтады. Ал кей жүргізушілер тоқтамай, патруль қызметкерлерін көліктің капотына «отырғызған» жағдайлар да болған.
Ерлер взводына командир болуы Ұзақ жыл патрульдік көлік жүргізгеннен кейін Шынар Оралбаева әйелдер емес, **ерлер взводына командир** болған. Оның айтуынша, бұрынғы командир жұмыстан шығарылып, оның орнына әйел адам тағайындалған. Ол бастапқыда келіспегенімен, бұйрық болғанын айтады.
Оралбаеваның сөзінше, ерлерге жетекшілік ету әйелдерге қарағанда жеңілірек болған. Ол қызметкерлерге демалыс пен жанармай мәселесін тәртіпке келтіргенін, өзіне берілген талондарды алты көлікке бөліп бергенін айтады. Кейін бұрынғы инспекторларының бірі оны автобустан көріп, «Командир, будьте здоровы» деп амандасқанын да еске алады.
Пара алмау қағидасы және кейінгі қызметі Шынар Оралбаеваның айтуынша, ол айыппұл рәсімдеу үшін жүргізушілерді өз көлігіне отырғызбаған және хаттаманы жаңбырда да, суықта да көшеде толтырған. Ол пара алмағанын, кейбірі ақшаны сақтандыру полисінің ішіне салып беруге тырысқанын, ал өзі купюраларды полистен шығарып тастағанын айтады.
Патрульдік полициядан кейін ол процессингтік орталықты басқарған, сондай-ақ жол қозғалысы ережелері бойынша дәріс оқыған. Сонымен қатар полиция оркестрінде домбыра да тартқан.
Материал кейіпкері зейнетте **шамамен 10 жылға жуық** уақыт болған. Ол тамақ әзірлеуді жақсы көретінін және «жан үшін» тиісті курстар өткізетінін айтады. Өткен қызметін жылылықпен еске алып, сол жылдары көпшілік «тек ерлерге тән» деп санайтын жұмыстан шынайы ләззат алғанын жеткізеді.
