Астанада журналист Ботагөз Омарова үйқамаққа алынды, ал 2024 жылдан бергі алаяқтық ісі созылып келеді
Өткен аптада Астанада журналист Ботагөз Омарова ұсталып, бірден үйқамаққа жіберілді. Ол көрінеу жалған ақпарат таратты деген айыппен күдікке ілінген. Мәтінде құқық қорғау органдарының қылмыстық іс бойынша құжаттарды рәсімдеу жылдамдығы — «бір кештің ішінде» аяқталғаны — ерекше атап өтіледі.
Осыған параллель түрде, Астана полиция департаментінің өндірісінде 2024 жылдан бері алаяқтық фактісі бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүріп жатқаны көрсетілген. Онда жәбірленушілер мен күдіктілер бар екені айтылғанымен, тергеуші күдіктілерге бұлтартпау шарасын таңдамағаны және істі «логикалық аяқталуына» жеткізе алмағаны баяндалады. Мәтінде мұның бұрынғы арнайы қызмет қызметкерлеріне айып тағу қажеттілігімен байланысты болуы мүмкін екені туралы сұрақ қойылады.
2023 жылдан басталған келіссөздер Оқиғаның түп-төркіні 2023 жылға барып тіреледі. Сол кезде бизнесвумен Асия Аскарова екі коммерсант — Аблай Рыспаев пен Ернар Машраповпен келіссөз жүргізе бастаған. Олар өздерін бірнеше елде жұмыс істейтін «халықаралық деңгейдегі кәсіпкерлер» ретінде таныстырып, Аскарованың жобасына қызығушылық танытқан. Оларға бұл процесте заңгер Алиев көмектескені айтылады.
Келісім бойынша, Аскарова Рыспаев пен Машраповқа 640 мың доллар беруге, ал олар оның зауытына 10 миллион у.е. көлемінде инвестиция тартуды қамтамасыз етуге уағдаласқан.
Ақша аударымы және қолма-қол берілген 40 мың доллар Мәтінде Аскарованың өз міндеттемесін орындағаны жазылған: ол соманың едәуір бөлігін банк арқылы Түркияға, Машраповпен байланысты компанияның шотына аударған. Бұдан бөлек, ол Қазақстанда сол адамға компаниясындағы үлесті сату үшін 40 мың долларды қолма-қол бергені, ал Машрапов ақшаны алғаны туралы қолхат жазғаны көрсетілген.
Аскарованың бұл іске қатты сенгені сонша, кейін қарызға батып, әртүрлі адамдардан ірі көлемде ақша алғаны, соның салдарынан күрделі қиындықтарға тап болғаны айтылады. Біраз уақыт өткен соң, әйел өзін алдағанын сезіп, 2024 жылы құқық қорғау органдарына арызданған.
Тергеудің созылуы және халықаралық тапсырма Одан кейін, мәтін авторының айтуынша, «түсініксіз жайттар» басталған. Аскарова мен оның адвокаттарына Рыспаев пен Машраповтың күдікті ретінде танылғаны айтылғанымен, тергеуді аяқтауға уақыт қажет екені жеткізілген. Атап айтқанда, Түркия банкіне аударылған 600 мың доллардың қайда кеткенін анықтау үшін басқа елдерге халықаралық тапсырма жіберілгені көрсетіледі.
Сол уақыттан бері тергеу туралы жаңалық жоқ екені, адвокаттардың прокуратураға шағымдары нәтиже бермегені баяндалады. Сонымен қатар, іс бойынша Машраповтың Қазақстанда 40 мың долларды қолма-қол алғаны «анық» екені, ал бұл қаражаттың кейін қайда жұмсалғанын анықтау тергеу үшін міндетті емес екені айтылған.
Мәтінде іс бойынша басқа да жәбірленушілер бар екені, теориялық тұрғыда 600 мың долларға қатысты жауапты күтпей-ақ істі қазірдің өзінде сотқа жолдауға болатыны, бірақ бұл орын алмай отырғаны көрсетіледі.
Басқа істердегі ұқсас жағдайлар Автор халықаралық тапсырмаларға байланысты қылмыстық істердің жылдарға созылып кететінін бірнеше мысалмен келтіреді. Соның бірі — Алматыдағы «Фоккер» ұшақтарының қозғалтқыштарын ұрлау ісі: қозғалтқыштардың бірі Bek Air әуе компаниясының апатқа ұшыраған лайнерінен табылғаны, алайда полиция Нидерландтағы әріптестерінің көмегі қажет деп санап, сұрау жібергені және жауап жоқ екені айтылады.
Тағы бір мысал ретінде Шымкенттік блогер Айгүл Орынбек туралы іс аталады. Мәтінде 2024 жылы ҰҚК тергеуі аясында оның алаяқтыққа, тергеу деректерін жария етуге және сот төрелігін жүзеге асыруға кедергі келтіруге қатысы болуы мүмкін екені анықталғаны, материалдар Шымкент полиция департаментіне берілгені және ол жақта да басқа елге халықаралық тапсырма жіберілгені көрсетіледі. Содан бері «тыныштық» екені айтылады.
Күдіктілер туралы дерек және прокурорға үміт Мәтінде Астанадағы алаяқтық ісі «қарапайым адамдар» туралы емес екені айтылып, Аблай Рыспаевтың еңбек жолы сипатталады: оның 15 жылдан астам ҰҚК-де жұмыс істеп, жоғары лауазымдар атқарғаны, кейін Республикалық ұлан қолбасшысының орынбасары болғаны және «Данк» орденімен марапатталғаны көрсетілген. Сондай-ақ, автордың дерегінше, Машрапов оның бағыныштысы болған.
Соңында мәтінде Астананың жаңа прокуроры Ғабит Мұқанов бұл тергеудің неге созылып кеткенін анықтай ала ма деген сұрақ қойылады.
