Темір қаласының тұрғындары мәртебені ауылға өзгертуді сұрайды
Ақтөбе облысындағы шағын Темір қаласының тұрғындары күтпеген жерден өз елді мекенінің мәртебесін көтеруді емес, керісінше оны ресми түрде ауыл етуді сұрап отыр. Олардың сөзінше, қазіргі қала мәртебесі мемлекеттік бағдарламаларға қатысуға және жас мамандарды тартуға кедергі келтіреді.
1870 жылы Қарақамыс деген атпен негізі қаланған Темір бір кездері Ташкент, Бұхара, Уфа, Орынбор және Орскіден келген саудагерлер баратын ірі сауда орталығы болған. Бай тарихты бұл күнге дейін XIX ғасырдың аяғы – XX ғасырдың басындағы ғимараттар еске салады.
Солардың қатарында – көне мешіт, шіркеу және 1895 жылы салынған үй. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, дәл осы үйде 1918 жылы қоғам және саяси қайраткер Мұстафа Шоқай бірнеше күн тоқтаған.
"Бұл туралы оның жұбайы Марина Шоқайдың жазбаларында айтылады. Ол Темірде артынан өзен ағып жатқан үйде тоқтағандарын жазған. Біз бұл ғимараттың, Ахмет-халфе мешіті мен шіркеудің тарихи нысан ретінде қорғауға алынғанын қалаймыз", – деді Байышев атындағы мектептің тарих пәнінің мұғалімі Әкерке Ақшабаева.
Бай тарихына қарамастан, тұрғындар дамудың жеткіліксіздігін айтады. Темірде мектеп, екі балабақша және дәрігерлік амбулатория жұмыс істейді, алайда жас мамандарды тарту қиындап барады. Мектеп директоры Сандуғаш Тасбауованың айтуынша, себептердің бірі – елді мекеннің қала мәртебесі.
"Жастар конкурстарға онша белсенді қатыспайды. Біз басқа жерлерде бос орындарға үміткерлер бар екенін көреміз, бірақ бізге бірен-саран ғана жүгінеді. Себебі бізде қала мәртебесі бар. Ауыл мен қала арасында жалақыда айырмашылық бар", – деп түсіндірді ол.
Тұрғындар қала мәртебесіне байланысты Темірдің ауылдық аумақтарға арналған бірқатар мемлекеттік бағдарламаларға қатыса алмайтынын атап өтті.
"'Дипломмен – ауылға' сияқты бағдарламалар бізге қолданылмайды. Ауылдық округ үшін бізде жақсы көрсеткіштер бар – су, газ, байланыс бар. Бірақ қала үшін бұл жеткіліксіз. Даму жоқ", – деді жергілікті тұрғын Сабыржан Молдағұлов.
Ауыл тұрғындарының пікірінше, мемлекеттік бағдарламаларға қатысу жас отбасыларды тартуға, инфрақұрылым мен шағын бизнесті дамытуға мүмкіндік береді. Темір әкімі Мұхтар Акімов көптеген тұрғындардың елді мекеннің мәртебесін өзгертуді қолдайтынын растады.
"Тарихта Темір қала болып қалады. Бірақ жергілікті тұрғындардың көпшілігі жеңілдіктердің жоқтығына байланысты оған ауыл мәртебесін беруді сұрайды", – деп атап өтті ол.
Ұлттық экономика министрлігінде елді мекеннің мәртебесін өзгертуге жергілікті қоғамдастық қолдаса болатынын хабарлады.
"Елді мекеннің мәртебесін өзгерту критерийлерінің бірі – жергілікті қоғамдастықтың пікірі. Жергілікті қоғамдастықтың пікірі негізінде жергілікті атқарушы және өкілді органдар шешім қабылдайды", – деді ведомство өкілі Дархан Әділбеков.
Министрліктің деректері бойынша, қазір Қазақстанда халқы 10 мың адамнан кем 12 аудандық маңызы бар қала бар. Алайда олардың мәртебесін өзгерту туралы ұсыныстар ҰЭМ-ге әлі түспеген. 1972 жылға дейін Темір аудан орталығы болған. Сонда мұнда 5 мыңға жуық адам тұрған. Бүгінде қала халқы 2 мыңнан сәл астам тұрғынды құрайды.
