Қазақстан жолдарындағы шетелдік нөмірлі көліктер: камералар қалай тіркейді және айыппұл қалай өндіріледі
Қазақстан жолдарында шетелдік нөмірлі көліктер, әсіресе қытай тіркеу белгілері бар автомобильдер жиі байқала бастады. Бұл 2023 жылғы 10 қарашадан бастап Қазақстан мен Қытай арасында визасыз режимнің енгізілуімен және Қытай туристері үшін елдің танымалдығының артуымен байланысты болуы мүмкін. Осыған байланысты жүргізушілер арасында: мұндай көліктердің ережебұзушылығын камералар тіркей ме және айыппұл жергілікті жүргізушілер сияқты өндірілe ме деген сұрақ туындайды.
Камералар шетелдік нөмірлерді тіркей ме Кейбір жүргізушілер камералар шетелдік нөмірлі көліктердің ережебұзушылығын тіркемейді деп қате ойлайды. Алайда ІІМ баспасөз қызметінің мәліметінше, жүйелер көптеген елдің нөмірін таниды және құқықбұзушылықтарды тіркейді.
Шетел азаматтары Қазақстаннан шыққан кезде, шекарада айыппұлдарын төлейді.
ҚАП ІІМ баспасөз хатшысы Актоты Боранованың айтуынша:
"На сегодняшний день национальным законодательством реализованы правовые меры по запрету въезда иностранным гражданам на территорию страны, если ими не исполнено взыскание за совершение административного правонарушения".
Сонымен қатар, бұрынғы сапар кезінде алынған төленбеген айыппұлдары бар шетел азаматтарына (оның ішінде транзитпен өтетіндерге) Қазақстанға кіруге шектеу қойылуы мүмкін.
Қазіргі уақытта мемлекеттік органдар деректер алмасу механизмін әзірлеп жатыр. Бұл механизм мұндай құқықбұзушылықтарды бақылауға және шекарадан өту кезінде оларды есепке алуға мүмкіндік береді. Түсіндірілгендей, «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы» заңға сәйкес, жол қозғалысы ережесін бұзғаны үшін айыппұлдарын төлемеген шетелдіктер елден шығуға электронды кезекке тіркеле алмайды.
Шетелдік нөмірлі көліктерді кімдер жүргізеді Автоэксперт Дінмұхаммед Сүлеймановтың айтуынша, Қазақстан жолдарында қытай, қырғыз және басқа да шетелдік тіркеуі бар көліктер тұрақты түрде кездеседі.
Қырғыз нөмірлері Эксперттің сөзінше, бірнеше жыл бұрын Қазақстанда ұзақ уақыт елде жүрген қырғыз нөмірлі көліктерге қатысты амнистия жүргізілген. Мұндай көліктердің иелеріне көлікті заңдастыруға — жергілікті талаптарға сай рәсімдеп, қазақстандық есепке қоюға мүмкіндік берілген.
Эксперт:
"Сейчас, если по дорогам ездит автомобиль с кыргызскими номерами, как правило, это значит, что приехал гражданин Кыргызстана".
Дінмұхаммед Сүлеймановтың түсіндіруінше, қолданыстағы ережелер бойынша қазақстандықтарға шетелдік тіркеудегі көлікті тұрақты негізде жүргізуге рұқсат жоқ. Сонымен бірге, мұндай көліктерде көбіне толыққанды сақтандыру болмайды, бұл қосымша тәуекелдер туғызады.
Тек қысқа мерзімді пайдалануға ғана жол беріледі — шамамен бір аптаға дейін, одан кейін көлік елден шығуы немесе жергілікті талаптарға сай рәсімделуі тиіс.
Сондай-ақ Қазақстан–Қырғызстан шекарасынан өту кезінде шектеулер бар: қазақстандық нөмірлі көлікпен жүрсеңіз, оның иесі болуыңыз керек, әйтпесе (тиісті құжаттардың толық пакеті болмаса) өткізбей қоюы мүмкін. Ұқсас талаптар Қырғызстан азаматтарына да қолданылады.
Армян нөмірлері Эксперттің айтуынша, Армениядан келген көліктер кейде Қазақстанда кедендік рәсімдеуден өткен болуы мүмкін, бірақ бастапқы тіркеу төлемі мен утилизациялық алым төленбеген жағдайда да жүреді.
Алматыда жағдай жалпы бақылауда болғанымен, батыс өңірлерде әртүрлі жағдайлар кездеседі: көліктердің бір бөлігі ресми түрде әкелініп, СВХ арқылы кедендік рәсімдеуден өтеді, ал кейбірі жалған армян немесе грузин нөмірлерімен жүруі мүмкін.
Дінмұхаммед Сүлеймановтың айтуынша:
"Если автомобиль заехал на СВХ, его можно растаможить, но не платить первичную регистрацию и утилизационный сбор и не ставить на казахстанский учет — формально он может оставаться на армянских номерах".
Алайда мұндай нөмірлер ешқандай артықшылық бермейді: кейін Қазақстанда тіркеу кезінде көлік бәрібір толық кедендік рәсімдеуден қайта өтеді.
Қытай нөмірлері Эксперттің сөзінше, қытай нөмірлі көліктер көбіне Шыңжаң өңірінен келеді. Мұны нөмірдегі иероглифтер арқылы анықтауға болады.
Оның айтуынша:
"В основном приезжают сами граждане Китая, казахи китайского происхождения (кандасы), а также уйгуры"
Эксперт қытай көліктерін Қазақстанға әкелу тиімсіз екенін атап өтті, себебі елде тежеуші шаралар бар.
"Первая — первичная регистрация, если автомобиль старый. Вторая — утилизационный сбор, который обычно высокий для машин с большим объемом двигателя",
— деді ол.
Қытайдан кірген кезде олар шағын депозит қалдырып, шығуға рұқсат алады; бұл бірнеше мың юань тұруы мүмкін.
Еске салайық, Туризм министрлігінің дерегіне сәйкес, 2025 жылғы қаңтар–қыркүйек аралығында Қазақстанға ҚХР-дың 693 мың азаматы келген.
Қорытынды: камералар бәрін тіркейді Нәтижесінде, кең тараған мифтерге қарамастан, шетелдік нөмірлі көліктер камералардың назарынан тыс қалмайды: жүйе оларды тіркейді, ал айыппұлдар жойылып кетпейді. Оның үстіне, елден шығуға әрекет жасағанда мұндай құқықбұзушылықтар нақты шектеулерге әкелуі мүмкін.
Шетелдік нөмір жүргізушіге артықшылық бермейді және көбіне қосымша тәуекелдермен — құқықтық та, қаржылық та — байланысты. Іс жүзінде бұл ережені айналып өтудің жолы емес, уақытша шара немесе елге кіру ерекшелігі ретінде көрінеді.
Осылайша, көлік қай елде тіркелгеніне қарамастан, Қазақстан жолдарындағы ережелер барлығына бірдей қолданылады.
