Алматылық тау кластері: Шымбұлақ, Бутаковка, Кимасар, Пионер және Ой-Қарағайды бір жүйеге біріктіру жобасы қалай іске асады
Алматылық тау кластері — Шымбұлақ, Бутаковка, Кимасар, Пионер және Ой-Қарағай тау курорттарын бір-бірімен байланысқан, ортақ стандарттары, инфрақұрылымы және басқаруы бар бірыңғай туристік жүйеге біріктіруге бағытталған ауқымды жоба.
Жобаның құрылымы мен оның тау экожүйесіне ықпалы туралы ТОО "Almaty Tau Management" басқарма төрағасы Жан-Пьер Барало айтып берді. Ол тау шаңғысы инфрақұрылымын дамыту саласындағы жетекші халықаралық сарапшы ретінде аталды.
Жобаны кім басқарады және негізгі міндет қандай Жан-Пьер Баралоның айтуынша, ол 2025 жылдың тамызынан бастап ТОО "Almaty Tau Management" басқарма төрағасы қызметін атқарады. Компания Алматылық тау кластерін дамытуға жауап береді.
Оның сөзінше, міндет халықаралық тәжірибеге сүйене отырып жобаны стратегиялық жоспарлаудан бастап практикалық іске асыруға дейін жүйелі түрде құруды қамтиды. Бұл тек инфрақұрылымды кеңейту емес, ұзақ мерзімде жұмыс істейтін, тұрақты, қауіпсіз және халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті тұтас жүйе қалыптастыру ретінде сипатталды.
Халықаралық тәжірибе және Қазақстанмен танысу Барало кәсіби қызметі Еуропадан Қытайға дейінгі әртүрлі елдерде тау шаңғысы инфрақұрылымын дамыту жобаларымен байланысты екенін айтты. Ол 2022 жылғы Бейжің Олимпиадасына нысандарды дайындауға қатысқанын, сондай-ақ Грузия, Канада және АҚШ-та жобаларда жұмыс істегенін атап өтті.
Оның айтуынша, мансабы барысында Швеция, Швейцария, Австрия, Италияда өмір сүріп, жұмыс істеген, сондай-ақ Францияда, Валь-Торанста көп жыл еңбек еткен. Ол өз тәжірибесінде 250-ден астам тау шаңғысы курортын көріп, олардың даму модельдерін зерттегенін жеткізді.
Қазақстанмен алғашқы танысуы 2023 жылы Шымбұлаққа сапардан басталған. Бірнеше рет келгеннен кейін және жобаны дамытуға қатысты көзқарасын ұсынған соң, оны ТОО "Almaty Tau Management" командасын басқаруға шақырған.
Неліктен жоба стратегиялық деп аталады Баралоның пікірінше, Алматылық тау кластері — тек туристік бастама емес, таулардың әлеуетін экономикалық өсім мен халықтың өмір сапасын арттырудың негізі ретінде ашуға бағытталған жүйелі тәсіл.
Ол Алматының ірі қаланың тау шаңғысы инфрақұрылымына жақын орналасуы әлемдік тәжірибеде сирек кездесетінін айтып, бұл көрсеткіш бойынша қала әлемдегі топ-3 қатарына кіретінін атап өтті. Сондай-ақ географиялық орналасу Алматыны әртүрлі елдерден келетін туристер үшін қолжетімді ететіні айтылды.
Туризм өсімі ретінде мына деректер келтірілді: 2025 жылы Алматыға шамамен 2,5 млн адам келген, оның ішінде 754,1 мың шетелдік және 1,7 млн ішкі турист. Сонымен қатар 2 млн-нан астам агломерация жыл бойғы тауда демалысқа тұрақты сұраныс қалыптастыратыны айтылды.
Осы ретте қолданыстағы инфрақұрылым, соның ішінде Шымбұлақ, өсіп келе жатқан сұранысты, әсіресе жоғары маусымда, толық жаба алмай, шекті деңгейде жұмыс істеп тұрғаны көрсетілді.
Барало Алматының туристік әлеуеті халықаралық деңгейде де мойындалып отырғанын айтып, қаланың Bloomberg және CNN Travel нұсқалары бойынша үздік туристік бағыттар рейтингтеріне енгізілгенін атап өтті.
"Almaty Tau Management" қандай жұмыстар атқарды ТОО "Almaty Tau Management" Алматылық тау кластері жобасының негізгі операторы ретінде жобаның толық цикліне — жоспарлау мен құрылыстан бастап болашақтағы пайдалануға дейін — жауап беретіні айтылды. Компания жұмысының негізінде қауіпсіздік пен табиғатқа ұқыпты қарау қағидаты тұрғаны көрсетілді.
Баралоның сөзінше, жобаның басынан халықаралық мамандар тартылып, Алматының табиғи жағдайларының бірегейлігі расталған: биіктік пен климат сәуірге дейін табиғи қар жамылғысын сақтауға мүмкіндік береді. Бұл жобаны экологиялық тұрғыдан қайта қарауға және жер бедеріне, орманға, экожүйеге араласуды барынша азайтуға бағытталған тәсіл таңдауға негіз болған.
Қазір жоба егжей-тегжейлі жобалау кезеңінде: аспалы жол трассалары, станциялар мен нысандардың орналасуы анықталып, жабдықтарға тапсырыстар орналастырылып жатыр. Биыл құрылыстың бірінші кезеңін — төрт орындық аспалы жолды — бастау жоспарланған, ал оны іске қосу 2026 жылдың соңына дейін көзделген.
Соңғы 9 айда атқарылған жұмыстар ретінде мастер-жоспардың әзірленуі, қар көшкінінен қорғау мен құтқаруды қоса алғандағы қауіпсіздік жүйелерінің пысықталуы, жыл бойғы курорт моделінің қалыптастырылуы және халықаралық жеткізушілермен жұмыстың жолға қойылғаны аталды.
Экологиялық теңгерім және табиғатты сақтау тәсілдері Сұхбатта жобаның бастапқыдан экологиялық теңгерімді модель ретінде құрылғаны айтылды. Негізгі қағида — «кез келген бағамен салу» емес, инфрақұрылымды табиғи ортаға барынша ұқыпты енгізу.
Жоспарлау кезінде жер бедері мен табиғи шектеулер ескерілетіні, осал аймақтардан аулақ болу, маңызды табиғи аумақтарды сақтау, трасса мен нысандарды табиғи еңістерге бейімдеу арқылы жер қазу жұмыстарын және экожүйеге араласуды азайту көзделетіні көрсетілді. Орман, су ресурстары және биоалуантүрлілікті сақтау да жеке назарда екені айтылды.
Алдағы жылдары тауда не өзгереді Жоба Шымбұлақ, Бутаковка, Кимасар, Пионер және Ой-Қарағайды ортақ сапа, қауіпсіздік және басқару стандарттары бар біртұтас инфрақұрылымдық жүйеге біріктіруді көздейді. Бұл жеке аумақтардың бытыраңқы дамуынан кешенді модельге көшіп, ең танымал аймақтарға түсетін жүктемені азайтуға, қауіпсіздікті арттыруға және демалыс үшін басқарылатын әрі жайлы орта қалыптастыруға мүмкіндік беретіні айтылды.
Әр локацияның функционалдық мамандануы да сипатталды:
- Шымбұлақ — дамыған инфрақұрылымы бар флагмандық тау шаңғысы курорты; орта және жоғары күрделілік деңгейіндегі трассалар, жарыстар өткізу және спортшыларды даярлау алаңы.
- Бутаковка — қолжетімді әрі белсенді демалыс форматы; жаяу маршруттар, жаңадан бастаушыларға арналған тау шаңғысы трассалары және отбасылық демалыс. Ерекшелігі ретінде сарқырама бар көркем орта аталып, бұл оның рекреациялық құндылығын арттырып, жастарды тартатыны айтылды.
- Кимасар — тәжірибелі әуесқойларға арналған кеңістік; айқын рельеф пен техникалық құрылысы жоқ ұзақ учаскелер фрирайдқа және табиғи өзара әрекетке жағдай жасайды.
- Пионер — жаппай және инклюзивті спорт орталығы; жаңадан бастаушылар мен кәсіби спортшыларға арналған трассалар, сондай-ақ спортшыларды қалпына келтіру және қолдау инфрақұрылымын дамыту жоспарланған.
- Ой-Қарағай — отбасылық, жыл бойғы курорт; жайлы демалыс, оқыту және кең аудиторияға арналған қауіпсіз инфрақұрылымға басымдық.
Жалпы кластер аясында аспалы жолдар саны 16-дан 30-ға дейін, трассалар ұзындығы 41 км-ден 89 км-ге дейін ұлғаятыны айтылды. Өткізу қабілеті шамамен төрт есе өседі.
Жоба кезең-кезеңімен, экологиялық және техникалық талаптарды ескере отырып іске асатыны, негізгі инфрақұрылымдық шешімдерді 2029 жылға дейін аяқтау жоспарланғаны көрсетілді.
Қауіпсіздік: тәуекелдерді басқару жүйесі Сұхбатта Алматы тауларында мезгіл-мезгіл қайғылы оқиғалар болып тұратыны, бұл таулы орта қолжетімді болғанымен, инфрақұрылым мен тәуекелдерді басқару тұрғысынан әрдайым жеткілікті ұйымдастырылмағанымен байланысты екені айтылды. Сондықтан қауіпсіздік Алматылық тау кластерінің базалық қағидаттарының бірі ретінде аталды.
Жоба аясында инженерлік дайындықтан бастап табиғи қауіптерді мониторингтеуге, құтқару қызметтерін және эвакуация маршруттарын ұйымдастыруға дейінгі кешенді шаралар қарастырылатыны айтылды. Туристік ағындарды бақылау арқылы жекелеген учаскелердің шамадан тыс жүктелуін азайтып, көп адамның тауда болуы кезінде туындайтын тәуекелдерді төмендету көзделетіні көрсетілді.
Кадр даярлау және бұқаралық спорт Барало мұндай жобалар адамдарға жаңа мүмкіндіктер беретінін айтып, тауға, спортқа және инфрақұрылымға қолжетімділік жаңа өмір сценарийлерін қалыптастыратынын жеткізді.
Оның айтуынша, кәсіби кадрларды даярлау үшін халықаралық стандарттар мен сертификаттау жүйесіне сәйкес біліктілікті арттыру, даярлау және қайта даярлауды қамтитын "Almaty Tau Academy" арқылы жұмыс жүргізу жоспарланған. Сондай-ақ балалар мен жастарды қоса алғанда тұрғындарды спортқа және белсенді өмір салтына тартуға бағытталған "Almaty 500K" бағдарламасын іске асыру жоспары айтылды.
Қысқы спорт түрлеріндегі әлеует Барало Қазақстанның қысқы спорт түрлерінде әлемдік деңгейге шығуына сенетінін білдірді. Оның пікірінше, сапалы инфрақұрылым пайда болып, әсіресе балалар мен жастар жаппай тартылған кезде нәтиже уақыт мәселесіне айналады. Спорттық жетістіктер жүйе арқылы қалыптасатыны — спортқа қолжетімділік, тұрақты тәжірибе, жаттықтырушылар мен спортшыларды даярлау маңызды екені атап өтілді.
