Қазақстандағы NEV нарығы өсіп, сұраныс қосылатын гибридтерге ауыса бастады
Қазақстандағы жаңа энергия көздеріндегі автомобильдер (NEV) нарығы нишалық сегмент болудан қалды. «Қазақстанның Автокөлік Одағы» (ҚАО) мәліметінше, 2026 жылғы қаңтар—ақпанда дилерлер 708 осындай көлік сатқан — бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 4,2 есе көп. NEV үлесі жаңа автомобильдердің жалпы нарығында 2,6%-ға жетіп, іштен жанатын қозғалтқышы (ДВС) бар көліктер сегментіне қарағанда жылдамырақ өсіп келеді.
Сонымен бірге сұраныс құрылымы да өзгеруде: бұрын қызығушылық негізінен «таза» электромобильдерге бағытталса, қазір Қазақстанда қосылатын гибридтерді (PHEV) таңдаушылар көбейіп отыр.
NEV құрамына не кіреді және неге маңызды NEV (New Energy Vehicles) термині баламалы энергия көздерінде жұмыс істейтін бірнеше көлік түрін біріктіреді.
- Таза электромобильдер (BEV — Battery Electric Vehicle): қозғалыс толықтай үлкен сыйымдылықтағы қайта қуатталатын батареядағы электр энергиясы есебінен жүзеге асады, ДВС жоқ. Тек электр желісінен зарядталады және нөлдік шығарындылар санатына жатады.
- Қосылатын гибридтер (PHEV — Plug-in Hybrid Electric Vehicle): розеткадан зарядталатын тартқыш аккумуляторы бар электромотор мен дәстүрлі бензин қозғалтқышын біріктіреді. Қысқа сапарларда толық электромобиль режимінде жүріп, заряд таусылғанда автоматты түрде ДВС іске қосылады. Бұл жалпы жүріс қорын арттырып, жолда зарядтау инфрақұрылымына тәуелділікті азайтады.
- Жүріс қоры ұлғайтылған гибридтер (EREV): дөңгелектерді электромотор жүргізеді, ал ДВС генератор ретінде жұмыс істеп, батареяны қуаттайды.
- Классикалық гибридтер (HEV): сырттан зарядтауды қажет етпейді — жүйе қозғалыс жағдайына қарай электромотор мен ДВС арасында өзі ауысады. HEV формалды түрде NEV сегментіне кірмегенімен, нарықта маңызды орын алады: 2026 жылдың екі айында 107 HEV сатылған, негізінен Toyota.
ҚАО дерегінше, 2026 жылдың басында сатылған 708 NEV көліктің 60%-дан астамы қосылатын гибридтерге тиесілі. Бұл нарықтың әзірге «таза» электромобильден гөрі икемдірек әрі әмбебап форматқа көбірек мән беріп отырғанын көрсетеді.
Нарықтағы жағдайға қатысты пікір білдірген Изет Шаяхмет 2026 жылдың 1 тоқсанында жалпы нарықтың 2025 жылмен салыстырғанда –5,3% төмендегеніне қарамастан, Қазақстандағы NEV сегменті 5 есе өсіп, үлесін 0,6%-дан 3,1%-ға дейін арттырғанын атап өтті. Оның айтуынша, Еуропада 2025 жылы жаңа автомобиль сатылымындағы NEV үлесі 52% болған, ал қосымша HEV (жұмсақ гибридтер) барлық сатылымның 1/3 бөлігін құраған. Қытайда 2025 жылы NEV үлесі 53% болған, ал сарапшылар болжамы бойынша биыл Қытайда бұл көрсеткіш 63%-дан асады. Сондай-ақ ЕО аумағында 2026 жылдың қорытындысы бойынша PHEV және BEV сатылым үлесі 20% өседі деген болжам айтылды.
Қалай жұмыс істейді — қарапайым тілмен Электромобиль (BEV) — толық электрлі көлік: тек батарея есебінен жүреді, ДВС жоқ, жылулық шығындар мен шығарындылар болмайды. Қозғалатын және үйкелетін бөлшектер аз болғандықтан, үнемділік пен сенімділік имиджіне ие. Тыныш, жылдам, пайдалануда арзан әрі экологиялық. Дегенмен, ол зарядтау инфрақұрылымының қолжетімділігіне тікелей тәуелді.
Қосылатын гибрид (PHEV) екі форматты біріктіреді: орта есеппен 50–150 км электрмен жүріп, кейін бензин қозғалтқышы қосылады. Қалада электромобильге жақын режимде жүруге, ал алыс қашықтықта жүріс қоры үшін алаңдамауға мүмкіндік беретін компромисс ретінде қарастырылады.
Классикалық гибрид (HEV) сырттан зарядтауды қажет етпейді: батарея қозғалыс пен тежеу кезінде қуатталады. Бұл — ДВС бар үйреншікті автомобильдің үнемдірек нұсқасы, әсіресе қалада жанармай шығынын азайтуға көмектеседі.
EREV (range extender) форматында дөңгелектерді электромотор жүргізеді, ал бензин қозғалтқышы тек генератор ретінде батареяны қуаттайды. Бұл электромобиль мен гибрид арасындағы аралық шешім ретінде сипатталады.
Қазақстанда нені таңдайды ҚАО мәліметінше, нарықтағы сұраныс гибридтер жағына айқын ығысып келеді, бұл NEV сегментінде қытай брендтерінің позициясы күшейгенін де көрсетеді.
Жалпы үрдіс бойынша, «таза» электромобильдерге қызығушылық өссе де, Қазақстан жағдайында гибрид шешімдері үнемділік, жүріс қоры және зарядтау инфрақұрылымына тәуелсіздік тұрғысынан әмбебап көрінеді.
EV саласының сарапшысы Михаил Кветнис гибрид жетегінің электромотордың (қуат, динамика, экология, дыбыссыздық) және ДВС-тың (әмбебаптық, энергия қорын тез толықтыру, жанармай құю инфрақұрылымының дамуы) артықшылықтарын біріктіретінін айтып, зарядтау инфрақұрылымы парк қажеттілігінен қалып қоятын елдерде гибридтердің танымал болатынын атап өтті.
Ол Қытай тәжірибесіне де тоқталып, Қытайдың электромобиль зарядтау инфрақұрылымын ілгерілету альянсы дерегі бойынша, 2026 жылғы ақпанның соңындағы мәліметпен зарядтау нүктелерінің саны 21 миллионнан асқанын келтірді. Көрсеткіштер бойынша, шамамен 1 зарядтау пистолетіне 2,15 электромобиль (барлығы 21,01 млн пистолет және шамамен 45,1 млн NEV) немесе бір қоғамдық зарядтау нүктесіне 9 электромобиль келеді. Бұл деректер Қытайда «таза электромобильдердің» басымдыққа ие болып, олардың сатылымы PHEV сатылымынан шамамен екі есе жоғары екенін көрсетеді.
Кветнистің айтуынша, Қазақстанда бір зарядтау станциясына 40-тан астам электромобиль келеді. Сондықтан ол Қазақстан үшін гибрид күштік қондырғысы жанармайды үнемдеп, экологияға көңіл бөле отырып, жүріс қорын шектемей және зарядтау инфрақұрылымына байланбай пайдалануға мүмкіндік беретін әмбебап шешім екенін айтады.
Пайдалану құны қанша Алматы жағдайына аударғанда айырмашылық айқынырақ көрінеді. Орта есеппен халық үшін электр энергиясының тарифі шамамен 40 теңге/кВт·сағ. Қала режимінде электромобильдің орташа жылдық шығыны әдетте 100 км-ге 20 кВт·сағ шамасында, бұл 100 км-ге шамамен 800 теңге (жүріс мәнеріне байланысты) болады. Белсендірек пайдаланудың өзінде шығын бензинді автомобильге қарағанда бірнеше есе төмен болып қалады.
Салыстыру үшін: ДВС бар автомобиль 100 км-ге 10 литр АИ-95 жұмсаса, сол қашықтыққа 3200 теңгеден шығын қажет, ал гибридте — шамамен 2200 теңге. 60–80 кВт·сағ сыйымдылықтағы батареяны толық зарядтау 2400–3200 теңге болып, 350–500 км жүріс қорын қамтамасыз етеді. Бұл шамамен он литр жанармайдың орташа құнымен салыстырылады.
Электромобильдің үнемі тек «отынмен» шектелмейді: майды тұрақты ауыстыру қажеттілігі жоқ, рекуперация есебінен тежегіш колодкаларының тозуы төмен, құрылымы қарапайым — қызмет көрсетуді қажет ететін тораптар аз.
Гибридтерде бұл артықшылықтардың бір бөлігі сақталғанымен, толық емес: ДВС бар болғандықтан, тұрақты сервистік шығындар да қалады.
Практикада бұл электромобильдің ең тиімді қолданылуы қала режимінде екенін білдіреді, әсіресе үйде немесе жұмыста зарядтау мүмкіндігі болса.
Электромобиль күнделікті қалалық сапарларға ыңғайлы, бірақ алыс жолға шығу немесе зарядтауға қолжетімділік болмағанда сұрақ тудыруы мүмкін.
Изет Шаяхметтің айтуынша, қалада және негізгі магистральдардағы электрозаправка станцияларында 1 кВт·сағ үшін орташа құн шамамен 80 теңге/кВт·сағ. Ол сондай-ақ үйде зарядтау ең арзан әрі ыңғайлы екенін, ал үйде зарядтау мүмкіндігі болмаса, зарядтау станциялары операторларының желілерін пайдалануға болатынын айтты. Оның сөзінше, қазір 30-дан астам оператор, 700 жылдам ЭЗС локациясы және 300+ баяу ЭЗС бар.
Қосылатын гибрид (PHEV) қалада да, трассада да жүретін және тұрақты зарядтау мүмкіндігі жоқ жүргізушілер үшін әмбебап шешім ретінде сипатталады: қалада электромобиль сияқты жұмыс істеп, ұзақ қашықтықта бензин қозғалтқышы қосылады.
Классикалық гибрид (HEV) көлікті пайдаланудың үйреншікті форматын өзгерткісі келмейтін, бірақ жанармай шығынын азайтуды көздейтіндерге лайық: зарядтауды қажет етпейді, инфрақұрылымға тәуелсіз.
Ал ДВС бар автомобильдер жиі алыс сапарларға шығатын, инфрақұрылымы шектеулі өңірлерде жүретін немесе жаңа форматтарға бейімделгісі келмейтін жағдайларда өзектілігін сақтайды. География тұрғысынан әмбебап болғанымен, жанармай мен қызмет көрсету шығындары жағынан ең тиімді нұсқа бола бермейді.
Қорытынды Қазақстан нарығы қазір өтпелі кезеңде. Электромобильдер сирек құбылыс болудан қалды, алайда жаппай сатып алушы үшін негізгі таңдау біртіндеп гибридтерге ауысып келеді.
Бұған зарядтау инфрақұрылымының дамып келе жатқанына қарамастан әлі де шектеулі болуы және жүргізушілердің пайдалану сценарийлерінің әртүрлілігі әсер етеді. Гибридтер айтарлықтай үнем береді және иесін зарядтау станциялары инфрақұрылымына қатты байлап қоймайды.
