Шығыс Қазақстандағы Бозанбай ауылы халықаралық «Шығыс салбурыны» арқылы туристер мен бүркітшілерді тартуда
Шығыс Қазақстандағы Бозанбай ауылы туристер мен әлемнің әр елінен келетін бүркітшілер үшін жаңа тартылыс нүктесіне айналды. Мұнда халықаралық «Шығыс салбурыны» жарыстары өтіп, мыңдаған қонақты жинайды.
Бұл ауқым мен мәртебенің артында бір отбасының тарихы жатыр. Маркс Нажитбан бір кездері ата-баба ісін жалғастырып, қыран құспен аң аулау өнерін күнделікті өмірге қайта енгізуді мақсат еткен.
Ол түйе, жылқы және тазы иттерін өсіреді. Алайда оның басты сүйіспеншілігі — бүркіт. Бұл іспен ол 14 жасынан бері айналысады.
«Бұл — біздің ұлттық қазынамыз, қыран құспен аң аулау. Жоғалып кете жаздаған дәстүр. Бірақ тәуелсіздік алғаннан кейін белсенді түрде қайта жаңғырып, әрі қарай да дамиды. Өйткені бүркіттің қазақ үшін орны ерекше. Ашаршылық кезінде бір ғана құс тұтас бір ауылды асырай алатын. Сондықтан біз оны нағыз қазынадай бағалаймыз», — дейді бүркітші Маркс Нажитбан.
Дегенмен қанатты жыртқышты қолға үйрету оңай емес. Бүркіт адамға бейімделмейді, керісінше, иесі өмірін соның айналасына құрады, дейді Маркстың бауыры Горький Нажитбан.
«Бүркітші болу кез келгеннің қолынан келе бермейді. Бұл өте қиын. Өздеріңіз ойлаңыздар: көкте қалықтап жүрген құсты адамды тыңдауға, қайтадан қолға қонуға үйрету қандай. Бірақ біз де құсқа қатты бауыр басып қаламыз. Менің бүркітімнің аты — Акканат, ол мен үшін немерем сияқты», — дейді бүркітші Горький Нажитбан.
Уақыт өте бұл іс бүкіл отбасының кәсібіне айналған. Маркс Нажитбанның қызы Айзере де әке жолын қуған. Ол 16 жаста, соның 8 жылында қыран құстарды баптап, олармен жарыстарға қатысып келеді. Қазір оның жаңа қыраны — Акселеу.
«Құс та бала сияқты. Ренжіп қалуы мүмкін, мінез көрсетеді. Әр бүркіттің өз болмысы бар. Акселеуді мен енді ғана аңға баулып жатырмын, жарыстарға әлі қатысқан жоқпыз. Оның қабілетін енді келесі қыста ғана бағалай аламыз», — деді Айзере Маркскызы.
Қыранды баптауға барынша күш салу қажет: арнайы азықтандыру, жаттықтыру, сынақ аңшылық — бәрі ұзақ еңбекті талап етеді.
«Менің ұлым да, қызым да, күйеуім де бүркітші. Әрине, бұл өте қиын іс. Олар кез келген ауа райында аңға да, жаттығуға да шыға береді. Өйткені құсты үйрету керек. Сондықтан мен әр сапарға оларды барынша дайындауға тырысамын: жылырақ киіндіремін, жолға ас дайындаймын», — деді Шакерман Ошан ауылының тұрғыны.
Ол әр жарысқа арнап ұлттық киім де тігіп береді. Осылайша отбасы өңірде қыран құспен аң аулау дәстүрін дамытып келеді. Дәл осы бастаманың арқасында Бозанбай ауылы әлемге кеңінен таныла бастаған.
Бір кездері алғашқы «Шығыс салбурыны» небәрі 13 қатысушыны ғана жинаса, қазір бұл — жүздеген бүркітші мен әр елден келетін 10 мыңға жуық қонақ бас қосатын ауқымды дода.
