Мас жүргізушілерге қатысты жазаны қайта қарау туралы пікір: амнистия, апелляция және жауапкершілікті күшейту мәселесі
Автор мас күйінде көлік жүргізгені үшін жеті жылға жүргізу құқығынан айырылған жүргізушілерді «ақтауға» бағытталған ауқымды пиар-кампанияны қызығушылықпен бақылап отырғанын жазады. Оның айтуынша, депутаттар бұл тақырыпты әкімшілік құқықбұзушылықтар бойынша амнистия қарсаңында белсенді түрде көтеріп жүр.
Материалда келтірілген уәждер қатарында жазаның тым қатаң екені, «бәрін қатарынан» жүргізу құқығынан айыратыны, өзіңнің трезв екеніңді дәлелдеуге мүмкіндік жоқтығы, полицейлердің мас жүргізушілерден «алып» пара талап ететіні, сондай-ақ кейбір азаматтардың құжатсыз көлік жүргізуге мәжбүр болатыны (өйткені бұл — жалғыз табыс көзі) аталады.
Автор мемлекет азаматтардың қателігін кешіре алуы тиіс деген ойды қолдайтынын айтады. Дегенмен, оның пікірінше, мас күйінде рөлге отырып ұсталғандарға қатысты жазалау жүйесін тұтастай «ретке келтіру» қажет.
Ол қазіргі тәртіпке назар аударады: жүргізушіні наркологиядан кейін бірден сотқа онлайн режимде қосып, полицейлер ешқайда жібермейді. Соның салдарынан адамның қайта куәландырудан өту мүмкіндігі жиі болмайды, ал ол бөлімшеден тікелей әкімшілік қамауға жіберіледі.
Автор депутаттарға апелляция тетігінің неге жұмыс істемейтінін көтеруді ұсынады. «Заң және тәртіп» ұғымымен қатар «Әділеттілік» сөзі де жиі айтылатынын атап өтіп, ол куәландырудан өту тәсілін заңнамалық деңгейде өзгертуді ұсынады: егер жүргізуші қорытындымен келіспесе, оған басқа аккредиттелген наркологияға жүгінуге мүмкіндік беріліп, екі құжат қолына тигеннен кейін ғана сотқа жіберілуі тиіс.
Екінші маңызды мәселе ретінде автор құқықбұзушылықтың ауырлығын көрсетеді. Оның жазуынша, мас жүргізуші алғаш рет ұсталған жағдайда автоматты түрде жүргізуші куәлігінен айырылады және 15 тәулікке қамауға жіберіледі. Егер ол қайта ұсталып қалса немесе жол-көлік оқиғасын жасаса, онда 346-бап бойынша қылмыстық жауапкершілік қарастырылған. Ал апат салдарынан адам қаза тапса, жаза — 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру.
Автор бұл логиканы түсінетінін айта отырып, тек амнистиялау мен жұмсартумен шектелмей, кей жағдайларда жазаны қатаңдату қажет деп санайды. Оның пікірінше, егер мас жүргізуші соқтығысып, адам қаза тапса, кінәліні «аса қатыгездікпен жасалған кісі өлтіру» ретінде соттау керек, әрі кей елдерде осылай жасалатынын атап өтеді.
Мысал ретінде Алматыдағы жуырдағы оқиға келтіріледі: Zeekr маркалы джип Әл-Фараби даңғылының қарсы бағытына шығып, басқа көлікпен соқтығысқан, оқиға орнында 3 адам қаза тапқан.
Автор қолданыстағы тәсілдегі қайшылыққа назар аударады: егер кінәлі мас болса, оған ең көбі 10 жыл бас бостандығынан айыру қаупі бар; егер ол трезв болса, оған да ең көбі 10 жыл бас бостандығынан айыру қаупі бар. Автордың айтуынша, бұл қылмыс абайсызда, яғни қасақана емес деп саналатындықтан, сотталғандар ең төмен қауіпсіздік мекемелеріне жіберіледі: олар түнде ғана мекемеде болып, күндіз қалада жұмыс істей алады — бірден болмаса да, қысқа уақыттан кейін.
Осылайша, автордың пікірінше, заң шығарушылар бұл жағдайда ауырлататын мән-жайдың жоқтығын ескермеген, ал басқа қылмыстарда мас күйі үшін жаза күшейтілетінін атап өтеді. Ол бұл мәселеге қатысты «бірдеңе істеу керек» деген қорытынды жасайды.
