Астанадағы AntiFraud Forum Kazakhstan: кибер-алаяқтыққа қарсы күрестің көрсеткіштері жарияланды
Астанада жуырда AntiFraud Forum Kazakhstan өтті. Іс-шара аясында кибер-алаяқтыққа қарсы күреске жауапты мамандар жиналып, өзекті деректерді жариялады.
Қоғамда интернет-алаяқтардан қорғану мүмкін емес деген пікір жиі айтылады: олар ақша алудың жаңа тәсілдерін ойлап тауып, смартфоны мен банк қосымшалары бар кез келген адам ерте ме, кеш пе жинағынан айырылып немесе несие рәсімдеп, қаражатын шетелге аударып жіберуі мүмкін деген түсінік бар.
Сонымен қатар алаяқтардың әрекеті күрделене түскені айтылды: адамдарды барлық қолма-қол ақшасын беруге, тіпті жинағын «құтқару» үшін пәтерін сатуға дейін көндірген жағдайлар кездескен.
Ақшаны ұрлауға «дропперлер» көмектеседі — арнайы жалданған курьерлер, көбіне Қазақстанға жақын шетелден келетіндер. Өткен жылдың қыркүйегінен бастап Қылмыстық кодексте дропперлерге арналған арнайы бап пайда болды: оларға 7 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған, сондай-ақ келтірілген шығынды өтеу міндеті жүктеледі.
Мәтінде телефон арқылы манипуляция жасайтын алаяқтарға танымал адамдардың да алданып қалатыны айтылған: мемлекеттік органдардың жоғары лауазымды қызметкерлері, тіпті банктердің топ-менеджерлері де кездеседі. Кейбірі нұсқауларды орындаған кезде өзін «гипнозда болғандай» сезінгенін жеткізген. Рустем Омаров бұл тақырыпта кино да түсірген.
Осыған байланысты киберқылмысты жеңу мүмкін емес сияқты көрінгенімен, форумда алаяқтарға қарсы іс-қимылдың нақты көрсеткіштері келтірілді. Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитеті төрағасының орынбасары Ерадиль Ахметовтің айтуынша, 2025 жылы интернет-алаяқтар келтірген шығын 12 миллиард теңгеден асты, оның ішінде шамамен 5 миллиард теңге қайтарылған. Ал ағымдағы жылдың бірінші тоқсанында шығын 4,8 миллиард теңге болып тіркеліп, оның жартысы — 2,4 миллиард теңге өндірілген. Осылайша, жалпы жағдай біртіндеп теңесіп келе жатқаны атап өтілді.
Тағы бір көрсеткіш ретінде антифрод-орталықтың жұмысы айтылды: 2025 жылы шетелдік шоттарға шығарылмақ болған 2,6 миллиард теңгені сақтап қалуға көмектескен. Операциялар уақытылы бұғатталған.
Сондай-ақ Қазақстанда 13 колл-орталық жойылғаны хабарланды. Бұдан бөлек, полиция Еуропадағы бір елде орналасқан алаяқтардың екі ұқсас «офисіне» де жеткен — ондағы қызметкерлер қазақстандықтарды алдауға маманданған.
Форумда екінші деңгейлі банктердің қорғаныс құралдары да жеке талқыланды, өйткені дәл осы банктердің әрекеті қаскөйлердің ақшаны шетелдік шоттарға шығара алу-алмауына тікелей әсер етеді.
«Цифрлық Қазақстан» қауымдастығы кеңесінің төрағасы Денис Степанцевтің дерегінше, ірі банктерде әр секунд сайын шамамен 3 мың транзакция өтеді. Ал алаяқтарға кететін бір аударымды тоқтату үшін шамамен 1000 күмәнді операцияны бұғаттауға тура келеді. Сонымен бірге, Степанцевтің obk.kz-ке берген сұхбатында айтуынша, 99,99 алаяқтық транзакцияны тоқтатуға мүмкіндік бар.
Мәтінде банк қызметкерлері алданған азаматтарды ақша аударудан немесе қолма-қол шешіп алудан жиі райынан қайтаратыны да айтылған. Бұл деректер статистикаға кірмегенімен, көптеген қылмыстық істерде қылмыскерлерді әшкерелеу дәл банк бөлімшесінен басталатыны көрсетілген.
Сонымен қатар, Қостанай облысының прокуратурасы бүгін ғана өңір бойынша мәлімет келтірген: жыл басынан бері банктер 112 алаяқтық несие беруді тоқтатып, оның жалпы сомасы 307 миллион теңге болған. Ал соттар жәбірленушілердің 191 талабын қанағаттандырып, шамамен 300 миллион теңге өндірген.
Жалпы, антифрод-форум қатысушылары интернет-алаяқтықпен күресу қиын болғанымен, мемлекет, қаржы институттары мен қоғам, сондай-ақ осы қоңыраулар мен хабарламалар түсетін арналарға қатысы бар ұялы байланыс операторлары күш біріктірсе, бұл бағытта нақты нәтижеге қол жеткізуге болатынын айтты.
Соңында автор жеке кеңес ретінде мессенджерлерді қоса алғанда, бейтаныс нөмірлерден келетін қоңырауларды бұғаттауды ұсынған: мұндай жағдайда алаяқтар хабарласа алмайды.
