Овербукинг: «кішкентай белгі» өтемақыға қалай әсер етеді және Қазақстанда қандай шаралар енгізілді
Тіпті қолыңызда билет болса да, бұл әрдайым ұшақтағы орынды кепілдендірмейді. Кейде жолаушы әуежайға уақытында келіп, тіркеуден өтіп, отырғызу қақпасында рейсте орын қалмағанын біледі. Мұндай жағдай овербукинг деп аталады.
Овербукинг қалай жұмыс істейді Овербукинг авиакомпаниялар ұшақтағы орын санынан көп билет сатқан кезде болады. Егер барлық жолаушы рейске келсе, олардың бір бөлігін бортқа кіргізбеуі мүмкін.
Мұндай жағдайда авиакомпания екі рет табыс таба алады: жеке себептермен рейске шықпаған жолаушыдан және сол орынға билет сатып алған жаңа жолаушыдан.
Батыс елдеріндегі авиакомпаниялар мұндай жағдайда қолайсыздық үшін өтемақы төлеуге міндетті. Алайда іс жүзінде өтемақы алу әрдайым оңай бола бермейді.
Жолаушылар тәжірибесі Осындай жағдайға Массимилиано есімді жолаушы тап болған. Оны Римнен Ларнакаға ұшатын рейске кіргізбеген және бастапқыда 400 еуро (шамамен 220 мың теңге) өтемақы мен екі күннен кейін жаңа ұшуды уәде еткен.
Алайда кейін оның Wizz Air шотына тек 100 еуро (шамамен 55 мың теңге) көлемінде ішкі бонустар түскен. Айырмасын өндіру үшін оған 5 ай қажет болған.
Кейін белгілі болғандай, онлайн-тіркеу кезінде жолаушы рейс толып қалса, кейінірек ұшуға келісетінін білдіретін тармақта кішкентай белгі қойған. Формалды түрде бұл орыннан ерікті түрде бас тарту ретінде есептелген, ал мұндай жағдайда ЕО ережелері бойынша толық өтемақыға құқық қолданылмауы мүмкін.
Негізгі мәселе — check-in кезіндегі сол «кішкентай белгі». Кейбір авиакомпаниялар рейсті ауыстыруға алдын ала келісім беруді ұсынып, оның орнына бонус немесе ішкі балл береді.
Алғаш қарағанда бұл зиянсыз көрінуі мүмкін, бірақ іс жүзінде жолаушы өз орнын ерікті түрде беруге дайын екенін растайды. Бұл — мүлде басқа құқықтық жағдай.
Егер жолаушыны рейстен өз еркінен тыс түсірсе, ЕО аумағында өтемақы ұшу қашықтығына қарай 600 еуроға дейін (шамамен 330 мың теңге) жетуі мүмкін. Ал егер жолаушы өзі (тіпті кездейсоқ) ауыстыруға келіссе, төлем айтарлықтай аз болуы ықтимал.
Ұшар алдында нені тексеру маңызды Сарапшылар онлайн-тіркеу кезінде барлық тармақты мұқият оқуға кеңес береді, әсіресе мынадай ұсыныстарға қатысты:
- «кейінірек ұшуға дайынсыз ба»;
- «орныңызды беруге келісесіз бе»;
- «рейсті ауыстырғаныңыз үшін бонус алу».
Тіпті бір ғана белгі болашақ өтемақы мөлшеріне әсер етуі мүмкін.
Қазақстанда овербукинг қалай реттеледі Қазақстанда овербукинг кезіндегі жолаушылар құқығы басқаша қорғалады. 2025 жылғы наурыздан бастап Бас көлік прокуратурасы ұшақтағы орын санынан көп билет сатқаны үшін айыппұл енгізді. Енді ішкі және халықаралық рейстерде жолаушылар құқығын бұзған авиакомпаниялар 50 АЕК-ке дейін (216 250 теңге) төлейді.
Қазақстандықтардың тәжірибесі 2024 жылдың жазында редакцияға авиажолаушылар овербукинг пен күту парағы (лист ожидания) туралы түсіндіруді сұрап жүгінген. Олардың көбі рейс қарсаңында билет сатып алғанын, бірақ ұша алмағанын айтқан. Кейбірі билет сатып алғанымен, күту парағына түсіп қалғандықтан рейске тіркеле алмаған.
Өткен жылдың қазанында қолында билеті бар қазақстандықтарды Астанаға ұшатын рейске кіргізбеген.
Бұған дейін көлік вице-министрі Талгат Ластаев Қазақстан авиакомпанияларының нақты орын санынан көп билет сатуын (овербукинг) заңсыз деп мәлімдеген. Оның айтуынша, авиакомпаниялар бұл норманы түсіне тұра, тәжірибеде қолданады және мұндай фактілер анықталған жағдайда жауапкершілікке тартылады.
Сондай-ақ овербукинг тек әуе сапарларында ғана емес, қонақүй саласында да болуы мүмкін екені атап өтіледі.
