Астанада түтін мәселесі газға көшу және жеке инвестициялар арқылы шешілді
Астанада түтін мәселесін «шектен тыс шығынсыз» шешу тәжірибесі ретінде қалалық жылытуды газға көшіру және жеке бизнестің қатысуы аталады.
Мәтінде қыста Алматыдан Астанаға келген адамдардың ең алдымен аязды емес, таза ауаны байқайтыны айтылған. Ал Алматыда қараша мен сәуір аралығында ауа «күйік иісті» болып, «жан-жақта өрт бықсып жатқандай» әсер қалдыратыны сипатталады.
Бұл жағдайдың себептері ретінде Almaty Air Initiative қоры мамандарының деректері келтірілген: елдегі ең ірі қаладағы лас ауаның 54%-ы жану өнімдерінен қалыптасады. Оның ішінде 18% — ТЭЦ, 16% — жеке сектор, 20% — ластаушы заттардың жиналуы.
Ал Астанада мұндай деңгейдегі ахуал жоқ екені атап өтіледі. Бұған бір жағынан елорданың орналасуы әсер етеді: айналасында таулар жоқ, ал далалық желдер түтінді тарата алады.
Сонымен қатар, мәтінде тағы бір маңызды фактор көрсетілген: елордалық әкімдік Астананың жылу жүйесін көмірден газға көшірген. Газ көмірге қарағанда таза отын ретінде сипатталады. Жоба бюджет тапшылығы жағдайында да іске асырылғаны, ал оның жүзеге асуына көп жағдайда ТОО «QazaqJylu» ықпал еткені жазылған. Компания өз инвестициясы есебінен мегаполистің газ тарату жүйесінің бір бөлігін 10 миллиард теңгеден астам сомаға салып, оны пайдаланып отырғаны көрсетілген.
Мәтінде бұл бастама мемлекет пен бизнестің тиімді өзара іс-қимылының үлгісі ретінде бағаланады.
Жобаның мәні былай түсіндіріледі: Қазақстанда газ инфрақұрылымына жауап беретін мемлекеттік «QazaqGaz Aimaq» компаниясы бар. Ол негізінен бюджет есебінен салынған газ құбырларын пайдаланады және олардың шығындылығына байланысты жаңаларын салуға елеулі инвестиция жасамайды.
Осыған байланысты «QazaqJylu» басшылары балама тәсіл ұсынған: жеке компания мемлекеттік кәсіпорынмен бірдей халыққа арналған тарифтермен жұмыс істей отырып, инфрақұрылымды өз қаражатына салады. Бұл инфрақұрылым тек тұрмыстық тұтынушыларға ғана емес, индустриялық аймақтағы ірі кәсіпорындарға да арналғаны айтылады.
Мәтінде сондай-ақ инвестициялар қайтарылғаннан кейін компания тұрмыстық тұтынушыларға арналған газ құбырларын мемлекетке өтеусіз негізде беруге дайын екені көрсетілген.
Авторлық бағалауда мемлекет инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруда дәстүрлі тәсілдерден бас тартып, жеке менеджментті таңдаған кезде оң өзгерістер байқалатыны айтылып, нәтижесінде елордада «тыныс алу да жеңіл» екені қорытындыланады.
